8 januari

Vanuit het oogpunt van het Tibetaans boeddhisme kunnen we ons hele bestaan verdelen in vier voortdurend onderling verbonden werkelijkheden:

1 – het leven, 2 – sterven en de dood, 3 – de staat na de dood, en 4 – wedergeboorte.

Deze heten de vier bardo’s:

1 – de natuurlijke bardo van dit leven.

2 – de pijnlijke bardo van het sterven.

3 – de schitterende bardo van dharmata.

4 – de karmische bardo van wording.

De bardo’s zijn bijzonder krachtige gelegenheden voor bevrijding omdat er, zoals de leer ons laat zien, bepaalde ogenblikken zijn die potentieel veel meer beladen zijn. Op zulke momenten heeft alles wat je doet een doorslaggevend en verreikend effect.

Voor mij is een bardo als een moment waarop je een stap doet naar de rand van een afgrond; zo’n moment is bijvoorbeeld wanneer een meester een leerling introduceert in de wezenlijke, oorspronkelijke natuur van zijn of haar geest. Maar het meest beladen is toch het moment van de dood.